Tentoonstelling

In het kader van het stadsfestival Stadsvisioenen organiseren het Berlage Institute (Rotterdam) en het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) een tentoonstelling, een conferentie en drie donderdagdiscussies over de toekomst van de Europese stad. Mechelen: Herkomst & Toekomst - City Visions Europe gaat op zoek naar een nieuw vocabularium voor de hedendaagse stad in een Europese context. Een tentoonstelling op een ongewone locatie in de Mechelse stationsbuurt definieert de bouwstenen voor de ontwikkeling van de Europese stad van de 21ste eeuw.

Bordeaux (FR), Kosice (SL), Pilzen (CZ) en Mons (BE) dienden hun kandidatuur in om in 2013 of 2015 een jaar lang Culturele Hoofdstad van Europa te zijn. Mechelen engageerde zich als de Vlaamse kernpartnerstad van Mons. In de aanloop naar de prestigieuze titel grijpen vele steden de kans aan om de stad uit te rusten met nieuwe infrastructuur en culturele voorzieningen. Spectaculaire publiekstrekkers, naar het voorbeeld van het Guggenheimmuseum in Bilbao, moeten de stad wereldwijd in de kijker zetten en het toerisme en de economie een duw in de rug geven.

Toch is de impact van zo’n iconisch gebouw vaak van beperkte duur. De citybranding heeft niet per definitie gunstige gevolgen voor de stad in haar geheel en haar inwoners. De curatoren en onderzoekers van het Berlage Instituut en het VAi leggen daarom andere prioriteiten: “Architecten, politici en stadsplanners focussen zich vandaag in de ontwikkeling van de stad op het spectaculaire, iconische gebouw, dat een hefboomfunctie moet hebben voor de hele stad. Dat streven naar een uitzonderlijk gebouw overschaduwt vaak andere, fundamentelere kwaliteiten en uitdagingen van deze steden.” De tentoonstelling gaat daarom op zoek naar de geschiedenis van de Europese stad en naar de bouwstenen die in de loop der eeuwen van die steden zulke aantrekkelijke plekken hebben gemaakt.

Bordeaux, Kosice, Pilzen, Mons en Mechelen zijn namelijk geen grote Europese metropolen, maar typische middelgrote steden. In Europa zijn er meer dan 500 van zulke middelgrote steden. Ze huisvesten 15% van de totale Europese bevolking en zijn erg in trek bij de bewoners. Ze hebben vaak minder te kampen met de typische problemen van de grootstad, zoals ernstige sociale conflicten, onveiligheid, zware infrastructuur en vervuiling. Ze hebben een specifieke kwaliteit en potentieel.

Aan de hand van historische documenten, kaarten, plannen en beelden worden de structuur van de publieke ruimte, de inpassing van infrastructuur, en de kwaliteit van woonomgevingen in de vijf steden onderzocht. In deze aspecten zien de tentoonstellingsmakers de belangrijke ontwerpuitdagingen voor de toekomst van de Europese stad.

Fotografe Dieuwertje Komen confronteert deze uitdagingen met een portret van Mechelen en Mons. Daarnaast verzamelt en documenteert de tentoonstelling ook de recente en toekomstige architecturale en stedenbouwkundige projecten in elk van de vijf steden. Samen richten deze elementen de blik van de bezoeker op de toekomst van de stad.

Een tentoonstelling op een unieke locatie

Mechelen staat aan de vooravond van belangrijke werken aan de stationsomgeving. Die zal er in 2019 helemaal anders uitzien. De huidige stationsomgeving kampt met grote problemen: druk en chaotisch verkeer, gebrek aan groen en een onveiligheidsgevoel. Een nieuw stadsproject voor de stationsomgeving moet komaf maken met deze problemen. De stationsbuurt wordt opnieuw een centrale en aantrekkelijke plek in de stad. De werken zullen starten in 2012.

De tentoonstelling vindt plaats in een in onbruik geraakte voetgangerstunnel onder het stationsplein. Die voetgangerstunnel is vandaag gesloten, maar wordt tijdens de duur van de tentoonstelling terug opengesteld voor het publiek. Het midden van de tunnel wordt gemarkeerd door een grote vide die uitgeeft op het stationsplein waarboven een monument is aangebracht ter ere van de eerste treinverbinding op het Europese continent die Brussel met Mechelen verbond.